RADOVI NA SANACIJI I REKONSTRUKCIJI
SPOMEN OBELEŽJA ŽRTVAMA RACIJE NA CRNOJ ĆUPRIJI KOD ŽABLjA

 

Položaj: Atar kod Žablja, k.p. 10540/3, K.O. ŽABALj

Izvođač radova:

Nosilac posla: „AMT UNIAGENT“ DOO Futog
Član grupe: Umetničko klesarska radionica „NASLEDNIK“,
Ivan Đorđević PR, Aranđelovac
na osnovu JNOP 1.3.6/2017 – „Sanacija i rekonstrukcija spomen obeležja žrtvama racije na Crnoj ćupriji, Opština Žabalj“

Datum početka radova: 10.08.2017.

Datum završetka radova: 29.11.2017.

Projekat: Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture, Petrovaradin

Projektant i stručni nadzor: Rastko Vlajković, d.i.a. konzervator

Saradnici: Katarina Dobrić, istoričar umetnosti, Aleksandra Pekez, arh. tehn.

Finansijer: Ministarstvo za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja Republike Srbije

Spomen obeležje na Crnoj ćupriji posvećeno žrtvama racije 1942. godine podignuto je 6. jula 1986., na mestu na kom su fašisti u januaru 1942. izvršili masovno streljanje civila iz Žablja, Đurđeva i Gospođinaca u akciji poznatoj kao Racija. Delo je novosadskog umetnika Vladislava Rajčetića.Spomen obeležje nalazi se uz most poznat kao Crna Ćuprija, koji je do regulacije sistemom DTD premoštavao reku Jegričku. Korito ispod mosta je od tada zatrpano, pa se danas uočava samo čelična ograda mosta. Crna ćuprija je nepokretno kulturno dobro - znamenito mesto od velikog značaja.
Spomen obeležje nalazi se na parceli broj 10540/3, k.o Žabalj, Opština Žabalj, na ušću reke Jegričke u Tisu, na nasipu, 50 metara severoistočno od crpne stanice. Prvobitnim projektom iz 80-tih bila je predviđena izrada monumentalnog spomenika dimenzija 8,00/5,10 metara u osnovi, koja bi se izrađivala od betona sa dodatkom mermerne sitneži. Projektom predviđena kompozicija se sastojala od centralno postavljenog stilizovanog lotosovog cveta koji bi uokvirivalo sedam kružnih ploča sa imenima stradalih. Od prvobitno predviđenih dimenzija se odustalo i kompozicija je 1986. izvedena u bronzi, u dimenzijama 3,10/2,10 metara, sa šest bronzanih kružnih ploča sa imenima. Ova bronzana kompozicija ukradena je 2000. godine. 2010. godine započeta je obnova spomen obeležja saniranjem betonske staze i kružnog platoa i postavljanjem šest novih kružnih kamenih ploča sa imenim žrtava.
Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture izradio je projekat rekonstrukcije spomen obeležja u kamenu, u dimenzijama i izgledu u kom je ono bilo izvedeno u bronzi. Sredstva su obezbeđena na konkursu Ministarstva za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja RS za sprovođenje mera zaštite spomenika i spomen obeležja iz perioda oslobodilačkih ratova Srbije. Projektom je planirana izrada postamenta od veštačkog kamena (beli cement i mermerna sitnež) livenog na licu mesta i stilizovanog lotosovog cveta od mermernog masiva. Radovi su započeti 10.08.2017. porudžbinom odgovarajućeg kamenog masiva iz Grčke.i izradom modela oplate za bazis kamene skulpture. Oplata bazisa izrađena je u radionici u Novom Sadu a proces se sastojao od izrade tri modela oplate u različitim razmerama, (1:20, 1:10 i 1:1) koje je kontrolisao nadzorni organ, kako bi se došlo do projektovanog oblika.
Na osnovu prihvaćenog modela oplate, izrađena je oplata bazisa. Oplata je transportovana na mesto livenja kod Crne ćuprije, gde je postavljena u projektovani položaj i ankerisana za betonsku podlogu, nakon čega je bazis izliven.
Stilizovani kameni cvet izrađen je u Umetničko klesarskoj radionici „NASLEDNIK“ u Aranđelovcu. Rad je započet po prispeću kamenog masiva dimenzija 1,6 x 1,6 x 1,0 m iz Grčke. Izvođač je u skladu sa specifikacijom u konkursnoj dokumentaciji izradio i dostavio kameni model segmenta cveta u razmeri 1:20, koji je nadzorni organ prihvatio, nakon čega se pristupilo mašinskom krajčenju kamenog bloka, a zatim i ručnoj obradi. Po završetku obrade, kameni cvet transportovan je do Crne ćuprije i postavljen na bazis.