KRATAK ISTORIJAT POKRAJINSKOG ZAVODA
ZA ZAŠTITU SPOMENIKA KULTURE

 

    Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture iz Petrovaradina u 2013. godini obeležio je 62 godine od osnivanja i uspešnog rada. Jedna od najstarijih i najuspešnijih ustanova iz oblasti zaštite kulturnog nasleđa na ovim prostorima osnovana je odmah posle Drugog svetskog rata sa zadatkom evidentiranja stanja kompleksa fruškogorskih manastira. Zvanično je osnovan rešenjem Narodne skupštine Autonomne pokrajine Vojvodine 9. januara 1951. godine. Pokrajinski zavod je danas deo mreže zavoda u Republici Srbiji i centralna ustanova za zaštitu nepokretnih kulturnih dobara na teritoriji AP Vojvodine. U skladu sa Zakonom o kulturnim dobrima i međunarodnim standardima stručnjaci Zavoda kroz istraživanja i valorizaciju kulturnog nasleđa ukazuju na umetničke, stvaralačke i duhovne vrednosti naroda koji žive u Vojvodini, o potrebi očuvanja tih vrednosti, nacionalnih identiteta i različitosti, kao dela evropskih vrednosti. Tokom višedecenijskog rada izrađeni su mnogi konzervatorski projekti i izvedeni radovi na konzervaciji, restauraciji i rekonstrukciji kulturnog nasleđa od izuzetnog i velikog značaja za Republiku Srbiju širom Vojvodine, ali i u Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Mađarskoj, Rumuniji, Egiptu i Grčkoj.
Prvobitno, poslove zaštite obavljalo je svega nekoliko stručnjaka ali se vremenom njihov broj uvećavao usled povećanog obima posla i razvoja službe ka specijalizovanim delatnostima, da bi se taj broj ustalio na 50 zaposlenih od kojih su 35 konzervatori.
Zavod je organizaciono podeljen na četiri sektora: upravno-pravni, istraživački, tehnički i konzervatorsko-restauratorski, u čijem sklopu deluju dva arhitektonska i jedan slikarski atelje, duborezačko-pozlatarska radionica i stolarska radionica, te fotolaboratorija. Saradnja između sektora i stručnjaka je intenzivna i uslovljena potrebom uspešnog rešavanja složenih problema zaštite i obnove objekata, lokaliteta i artefakata iz oblasti arheologije, arhitekture i urbanizma, slikarstva, vajarstva, primenjene umetnosti, istorije i etnologije.
Dugogodišnji istraživački rad na terenu i arhivima rezultirao je stavljanjem pod zaštitu zakona više stotina značajnih objekata i celina u Vojvodini (65 spomenika kulture od izuzetnog značaja, 354 od velikog značaja, 331 značajno kulturno dobro). U poslednjoj deceniji završeni su obimni poslovi na izradi studija zaštite vrednih urbanih celina najvećih mesta u Vojvodini (Sombor, Vršac, Zrenjanin, Bečej, Apatin i Sremski Karlovci). Od 1985. godine u kontinuitetu se radi na obnovi tri kulturno-istorijske celine od izuzetnog značaja - Sremski Karlovci, fruškogorski manastiri i Bač.
Arheološka služba Zavoda već godinama sprovodi sistematska arheološka istraživanja srednjovekovne Tvrđave i Franjevačkog samostana u Baču, srednjovekovnog naselja Arača, arheološke radove na utvrđivanju starijih faza crkvi i konaka fruškogorskih manastira kao i Saborne crkve u Sremskim Karlovcima. Pored navedenog, arheolozi Zavoda od 2000. godine do danas, sprovode program mera zaštite ugroženih arheoloških lokaliteta pri izvođenju infra-strukturnih radova (auto put E-75 Beograd – Horgoš i gasifikacija regiona Vojvodine).
Zahvaljujući jedinstvenoj slikarsko-konzervatorskoj i duborezačko-pozlatarskoj radionici u kojoj radi dvanaest akademskih slikara-konzervatora, tri akademska vajara-konzervatora i četiri stručnjaka za umetničku obradu drveta, Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture angažovan je na konzervaciji ikona, ikonostasa i zidnog slikarstva manastira Hilandara i isposnice Svetog Save na Svetoj gori u Grčkoj, kao i poslova u Eparhiji budimskoj (Sentandreja), Eparhiji temišvarskoj u Rumuniji i manastira i crkava u Eparhiji dalmatinskoj i Gornjokarlovačkoj u Hrvatskoj.
U skladu sa savremenim principima, kulturno nasleđe Vojvodine ali i srpska kulturna baština u regionu prezentuje se kroz bogatu izdavačku delatnost koja broji nekoliko desetina monografskih izdanja, publikacija i časopisa na srpskom i engleskom jeziku.
Zahvaljujući do sada postignutim rezultataima, Zavod danas učestvuje u realizaciji pet međunarodnih projekata sa partnerima iz Mađarske, Engleske, Italije, Slovenije i Rusije.

NAJZNAČAJNIJE NAGRADE I PRIZNANJA