TVRĐAVA U BAČU

 

Adresa: Ulica bačke tvrđave, 21420 Bač
Lokacija: Tvrđava Bač je veoma važan višeslojni lokalitet i istorijsko mesto. Kompleks utvrđenog zamka sa podgrađem smešten je na oštrom i dubokom bivšem rečnom meandru Mostonge, na izdignutom terenu koji je nekada bio okružen vodom. Istorijski ambijent danas je značajno izmenjen. Izgradnjom hidrosistema Dunav-Tisa-Dunav ispravljeno je korito reke Mostonge i obrađeno kao kanal, čime je tvrđava sa podgrađem ostala bez vodenog ogledala. Do tvrđave se sada iz pravca Bača stiže preko betonskog pešačkog mosta, prolaskom kroz Varoš kapiju i ulicu Bačke tvrđave, da bi se kod zadnjeg reda kuće skrenulo u pravcu severa i preko zemljane rampe, na mestu nekadašnjeg pokretnog mosta, našlo unutar utvrđenog zamka. Kolski prilaz tvrđavi omogućen sa puta Bač - Vajska, odakle se moćna zdanja od opeke sa donžon kulom u dugom potezu uočavaju i dominiraju plodnom bačkom ravnicom. Pravni status: Tvrđava Bač je stavljena pod zaštitu države na osnovu Rešenja Zavoda za zaštitu i naučno proučavanje spomenika kulture NRS br.1175/48 od 30.7.1948.godine. Tvrđava Bač, sa podgrađem, Ulicom bačke tvrđave, je kategorisana kao kulturno dobro, prostorna kulturno-istorijska celina od izuzetnog značaja ( " Sl. glasnik RS" br.16 /90). Kratak istorijat: Vrema izgradnje očuvanih tvrđavskih objekata do danas nije u dovoljnoj meri rasvetljeno. Teren na kome je smeštena prostorna celina važan je arheološki lokalitet. Na prostoru pod temeljima vidljivih zidova utvrđenog zamka postojalo je naselje iz perioda mlađeg neolita – pre šest milenijuma, koje je živelo i u bronzanom, starijem gvozdenom dobu i latenu, a postoje indicije za praćenje Kelta i života u periodu kasne antike tokom 3. i 4. veka. Prva graditeljska faza vezuje se za period 1338 –1342. i ugarskog kralja Karla Roberta Anžujskog. Od sredine 15. veka započeta je intenzivna gradnja i prilagođavanje novim ratnim tehnikama u sklopu ojačavanja južne granice pred turskim osvajanjima.U ovom periodu ističu se ličnosti Ištvana Vardaija i Petera Varadija, čija se biskupka rezidencija nalazila unutar zidina, a koji su zaslužni za izgradnju i uređivanje ovog kompleksa. Turci su osvojili tvrđavu 1529. godine i koristili je sve do oslobođenja 1686. godine, o čemu svedoči i opis Evlije Čelebija. Tvrđava je minirana tokom Rakocijevog ustanka na početku 18. veka. Kuće u podgrađu su izgrađene u drugoj polovine 18.veka.
Kratak opis: Osnovu utvrđenog zamka čini nepravilni petougaonik sa isturenim kulama na uglovima, koje su međusobno bile povezane obimnim bedemskim zidom. Tri očuvane ugaone kule imaju kružnu osnovu, dok su severozapadna i ulazna, pronađena tokom arheoloških iskopavanja, četvorougaone osnove. Jedini slobodnostojeći objekat unutar tvrđave je donžon kula, kvadratne osnove, smeštena u istočnom delu tvrđave.
Iako je nakon miniranja u značajnoj meri izgubljen fizički integritet zidanih struktura utvrđenog zamka, sačuvani elementi upućuju na univerzalnu vrednost arhitekture i svedoče o primeni razvijene fortifikacione škole visoke gotike, sa elementima rane italijanske renesanse.

Rezultati:
Komponenta A – istraživanja, izrada dokumentacije
sistematska arheološka iskopavanja
dokumentovanje postojećeg stanja
ispitivanje materijala
istraživanja i izrada projektne dokumentacijeKomponenta B – tehnička zaštita
donžon kula - osposobljena za korišćenje kao multifunkcionalni edukativni i posetilački centar sa muzejskom postavkom arheološkog materijala sa iskopavanja (autor Nebojša Stanojev)
zidane strukture, kule i bedemi
Konzervatorske radionice Aktivnosti do 2015.
Završetak prve faze rada na zidanim strukturama
Druga faza rada na zidanim strukturama – zajedno sa aktivnostima projekta HEROMAT
Završetak Edukativnog centra u podgrađu, u Ulici bačke tvrđave 12