VEKOVI BAČA - MANASTIR BOĐANI; TVRĐAVA; FRANJEVAČKI SAMOSTAN

 

O Projektu:

Značaj kulturnog nasleđa na teritoriji opštine Bač davno je uočen i valorizovan i dosta je učinjeno od kraja 50-tih godina prošlog veka na njegovom istraživanju i zaštiti. Poslednji pokušaj da se aktivnosti zaokruže - tako da sa nasleđe dodatno istraži, zaštiti, prezentuje, te da se njime adekvatno upravlja, odvija se od 2006. godine kroz Razvojni projekat integrativne zaštite nasleđa opštine Bač „Vekovi Bača“.
Projekat „Vekovi Bača“ nastao je kao spontani odgovor na situaciju kada se pojavio interes lokalne zajednice za očuvanje nasleđa, koje se nalazilo u stanju da se ne može koristiti, odnosno prezentovati javnosti. Izuzetnu vrednost sveukupnog nasleđa ovog dela Srbije i Vojvodine čini njegova izrazita istorijska slojevitost i multikulturalnost i specifično sadejstvo čoveka sa močvarnim, ravničarskim terenom u kontaktu sa glavnom ulicom Evrope – rekom Dunavom. O velikom istorijskom značaju svedoči arhitektonsko i arheološko nasleđe Bača i njegove okoline, čije artefakte nalazimo iz vremena od pre osam milenijuma. Srednjevekovna Tvrđava Bač iz 14. veka, sa utvrđanim zamkom i podgrađem, pravoslavni manastir Bođani iz 15. veka, franjevački samostan u Baču iz 12. veka, kao i ostaci hamama iz 16. veka, tradicionalno narodno graditeljstvo, industrijsko i hidro-tehničko nasleđa, zajedno sa bogatim prirodnim i nematerijalnim nasleđem predstavljaju izuzetan potencijal za razvoj kulturnog, ekološkog, verskog i turizma posebnih interesovanja.
Kada je krajem 2005. godine u Pokrajinskom zavodu napravljen koncept projekta, nazvan „Vekovi Bača“ (autor arh. S. Vujović), postavljeni su ciljevi i okvirni akcioni plan za period 2006-2010. sa isticanjem njegovog razvojnog karaktera i integrativnog pristupa zaštiti. 

 

Ciljevi Projekta:
-dodatno istražiti, valorizovati i reinterpretirati kulturno nasleđe;
-očuvati autentičnost nasleđa;
-osposobiti što više prostora za održivo korišćenje;
-podići svest lokalne zajednice o značaju i vrednostima kulturnog nasleđa;
-pronaći održivi model za upravljanje procesima zaštite nasleđa;
-napraviti pretpostavke za razvoj i zapošljavanja bazirano na: naučnim istraživanjima, restauraciji, formiranju muzejskih punktova, negovanju starih zanata, kulturnom turizmu;
-napraviti preduslove za upis ove teritorije, kao kulturnog predela, na Listu svetske kulturne i prirodne baštine UNESKO-a.

 

Struktura Projekta:
Kreiran je novi metodološki okvir za istovremeno bavljanje multidisciplinarnim aktivnostima u okviru tri ravnopravne grupe aktivnosti - komponenate projekta: istraživanja, izrade planske dokumentacije (komponenta A), konzervacije i revitalizacije (komponenta B) i upravljanje i marketing (komponenta V).
Komponente čine neprekidan sled, od istraživanja koja direktno utiču na tehničku zaštitu i reflektuju se na porast svesti i uključenje aktera u proces zaštite i upravljanje, što dalje razvija interesovanje i potrebu za novim saznavanjem i širenjem partnerskog učešća.
Upravljanje projektom „Vekovi Bača“ i tehničku podršku obavlja Pokrajinski zavod, zajedno sa Fondom za očuvanje kulturno-istorijskog nasleđa „Vekovi Bača“. Radi se o „kišobran“ projektu sa otvorenom listom partnera.

 

Realizacija Projekta:

U prvom periodu 2006–2010. Vekovi Bača su se bavili kulturnim nasleđem na teritoriji Opštine Bač, u skladu sa postavljenim zadacima i ciljevima projekta. Tvrđava Bač je imala prioritet u realizaciji, što je omogućilo obimna istraživanja i privođenje nameni Donžon kule. Ostvarena je tehnička pomoć kroz program Saveta Evrope i međunarodna saradnja sa Republikom Italijom u okviru projekta I.Ne.P.S, kojom su bili obuhvaćeni i Franjevački samostan u Baču i Manastir Bođani. Drevni Bač sa okruženjem upisan je na Preliminarnu listu svetskog nasleđa u martu 2010. godine, što je doprinelo njegovom uvrštavanju u Prostorni plan Republike Srbije. Koordinaciju projekta i aktivnosti na istraživanju i tehničkoj zaštiti vodio je Pokrajinski zavod, dok je Fond „Vekovi Bača“ bio zadužen za aktivnosti na nivou lokalne zajednice, polako preuzimajući ulogu u procesu očuvanja i korišćenja nasleđa i širenju mreže učesnika.
Nakon završetka prvog perioda i evaluacije ukupno postignutih rezultata projekta Vekova Bača i rezultata ostvarenih kroz međunarodnu saradnju zaključeno je da su ciljevi i zadaci dobro postavljeni, da imaju nesporan razvojni potencijal, te da je neophodan nastavak. Koncept se pokazao živim i aktuelnim, a integrativnost je doprinela multidisciplinarnosti na delu.

Drugi period 2011–2015. je započet pronalaskom ostatka freske Raspeća Hristovog sa Bogorodicom i Sv. Jovanom iz 13. veka u Franjevačkom samostanu u Baču, što je povećalo interesovanje javnosti, osnažilo podršku i dovelo 2013. do novog italijansko-srpskog projekta, koji je označio početak višegodišnjih radova na obnovi ugroženog bođanskog fresko-slikarstva. Narednih pet godina obeležilo je rad na definisanju karaktera teritorije Bača sa okruženjem kao kulturnog predela i širenje njegovih granice i na susedne opštine Bačka Palanka i Odžaci. Nastavljeno je sa stvaranjem uslova za održivo korišćenje ključnog spomeničkog nasleđa.
Formiran je Edukativni centar u podgrađu Tvrđave Bač, gde se od 2014. nalazi i sedište Fonda „Vekovi Bača“. Obezbeđena je donacija Evropske Unije za projekat rehabilitacije Franjevačkog samostana u Baču. Vekovi Bača su nastavili da privlače nove partnere i nude svoje rezultate kao ulog za učešće u projektima. Na tom planu najveći iskorak je učinjen kroz partnersko učešće u međunarodnom istraživačkom projektu „HEROMAT“ (2012-2015), koji je doprineo većoj vidljivosti i uvećanju znanja o Tvrđavi Bač, kroz aspekt materijala. I na kraju, tokom 2016. godine rađeno je na evaluaciji rezultata u skladu sa promovisanim konceptom celovitosti i integrativnosti, koji su javnosti predstavljeni putem izložbe „Kako očuvati i koristiti kulturno nasleđe – Vekovi Bača“.

 

 

Tim Projekta:

 

Partneri Projekta:
Muzej Vojvodine, Galerija Matice srpske, Biblioteka Matice srpske, Univerzitet u Novom Sadu: Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, CIK, Tehnološki i Fakultet tehničkih nauka, Pokrajinski zavod za zaštitu prirode, JP Vode Vojvodine, Društvo konzervatora Srbije partneri iz Italije: La Societa Alto Belice Corleonese i Visoki institut za konzervaciju i restauraciju iz Rima


Podrška Projektu:

Ministarstvo kulture i informisanja Republike Srbije, Pokrajinski sekretarijat za kulturu i javno informisanje AP Vojvodine, Opština Bač, Ministarstavo kulture i ekonomskog razvoja Italije, Savet Evrope